|
|
|
|
|
|
|
BEBEĞİMİN
GENEL BAKİMİ
YENİDOĞANDA CİLT
BAKIMI
Deri birçok rolü ve fonksiyonu olan yaşamsal bir organdır.
Toksin ve infeksiyonlara karşı bariyer, ısı dengesi, su ve
elektrolit dengesi, yağ deposu, yalıtım ve dokunma duyusunu
sağlar. Bu fonksiyonlar doğumdan itibaren bazı değişikliklerle
sağlanır. Değişikliklerin en yoğun olduğu dönem doğumdan
sonraki ilk iki yıldır. Aköz fakat steril atmosferden
patojenlerden zengin kuru ortama geçiş yenidoğan derisinde
dramatik bir değişim oluşturur. Epidermal bariyerin bütünlüğü
su kaybı ve mikroorganizma direnci için önemlidir. Temel deri
bakımının amacı travmatik yaralanmaları azaltmak,
olgunlaşmamış bariyer fonksiyonunu korumak, deri bütünlüğünü
sağlamaktır.
VERNİKS KAZEOZA
Verniks kazeoza anne karnındaki dönemde fetusu koruma
görevinin yanısıra antioksidan, yara iyileşmesini
kolaylaştırma, su geçirmezlik özellikleri de olan fizyolojik
bariyerdir. Doğumda deri verniks kazeoza ile kaplıdır. Bu
beyazımsı yağlı tabaka tüm vücudu örtebilir veya sadece kıvrım
bölgelerinde var olabilir. Doğumu izleyen saatlerde kurur ve
dökülür. Rengi anne karnındaki dönemdeki problemleri
yansıtabilir.
Verniks kazeozanın kaldırılması: Genellikle doğumdan hemen
sonra bebek yıkanmadan önce temiz bir havlu ile silinir.
ISI DENGESİ
• Zamanında doğan bebeklerde ilk üç gün içinde ısı dengesinin
sağlanmasına yönelik işlemler başlar.
• Terleme ilk olarak alında başlar ve daha sonra gövde ve
ekstremitelerde ortaya çıkar. Preterm bebeklerde yaşamın ilk
günlerinde ısıya karşı terleme görülmez.
• Deri vücudun ısısını kontrol etmede yardımcı olur. Çok küçük
çocuklarda, aşırı sıcak ya da soğukla başa çıkmada ısı
kontrolü daha zordur.
• Üşümemesi için ne kadar giydireceğinize gelince;
yetişkinlere göre bir kat fazla giysi giydirilmesi, uykusu
sırasında üzerinin örtülmesi yeterlidir.
• Çok küçük bebeklerde el ve ayaklar soğukta mavi benekli bir
görünüm alabilir. Bu önemli bir sorun değildir. Ancak, soğukta
el ve ayakları örtmek bu durumu önleyecektir.
• Giyimli olduğu halde elleri soğuksa üşüyor olabilir, kolayca
terliyorsa fazla giydirilmiş olabilir. Koltuk altından derece
ile ölçülen vücut ısısı 36-36.5°C ise üşümüyor demektir.
• Bebeğinize kundak yapmayınız. Kundak doğumda normal olan
bebeğin kalçasında çıkıklığa yol açabilir. Bunun yerine
bebeğinize onlar için yapılmış zıbın, tulum, pijama şeklinde
giysileri giydiriniz. Bazen bebeklerin kaburga kemiklerinin
batmaması için göğüs çevresine sıkı sıkıya bir sargı yaparlar.
Bunu da yapmayınız, bu sargılar bebeğinizin nefes alıp
vermesini güçleştirir. Bebeğiniz için çarşıdan aldığınız
giysileri paketini ilk siz açsanız bile yıkamadan
giydirmeyiniz. Pamuklu, yumuşak dikişli, rahat ve kolay
yıkanıp ütülenebilen, tüylü olmayan kumaşlardan yapılan bebek
giysilerini ve battaniyelerini tercih ediniz. Bebeğinizin
giysi ve battaniyelerini, havlu ve nevresimlerini sabun veya
sabun tozu ile yıkayınız ve ütüleyiniz. Çamaşır makinesinin
son durulama işleminde suya herhangi bir kimyasal madde ilave
etmek gerekmez.
SAÇ VE
TIRNAK BAKIMI
Lanugo: Prematürelerde özellikle sırt, omuzlar ve yüz
lanugo denilen kıllarla kaplıdır. Bu kıllar normalde doğumdan
bir ay önce anne karnındayken dökülür ve yerine zamanında
doğanlarda görülen daha kısa lanugo çıkar. Saçlar gibi
bunlarda ilk aylar içinde yerlerini vellus kıllara bırakırlar.
Kalıtsal bir hastalık olan konjenital hipertrikozis
lanuginozadan ve hipertrikoz ile seyreden hastalıklar ayırt
edilmelidir.
Bazı bebekler fazla saçlı olarak doğarlar. Bu saçlar, tekrar
yumuşak ve ince yeni saçlar çıkmadan önce ilk birkaç ay içinde
dökülebilir. Bebeklerin yumuşak olan saçları, daha kuvvetli,
uzun ve kalın olan yetişkin saçlarından farklıdır.
Bazı bebekler çok az saçla doğarlar. Bu saçlar giderek normal
büyüme düzenine döner ve ilk bir ya da ikinci yılda
dökülürler. Çocuk ve küçük bebeklerin saçlarının kesilmesi
gerekmez.
Sırtüstü yatan ve hareket eden bebeklerin başlarında saç
derisinin yatak çarşaflarına sürtündüğü yerlerde saçlarda
seyrelme olabilir.
Küçük bebeklerin çoğunun saçlarını şampuan ile yıkamaya gerek
yoktur. Eğer şampuan kullanılacaksa, olabildiğince az miktarda
ve sıklıkta çok hafif bir şampuan kullanmak uygun olur.
Çocuklarda, saçlı derideki yağ bezlerinin çalışma bozukluğu
sonucu oluşan kabuklu deri iltihabı oldukça yaygın olup, çoğu
zamanla geçer. Kabuklar, baş derisine bebe yağı ya da
nemlendiriciler ile masaj yaparak çıkarılabilir.
Bebeklerde saç rengi oldukça çeşitlilik gösterir. Bazı
bebeklerin saçları doğduklarında koyudur. Bu saçlar daha sonra
dökülerek yerlerine açık renkli saçlar çıkar. Tersi daha az
yaygındır. Kızıl saç, saçların normal büyüme düzenine
girdikleri altı ya da dokuz aya kadar belirgin olmayabilir.
Ayrıca, saç rengi, bebek büyüdükçe de değişebilir. Bu
bağlamda, sarışın çocukların saçları genellikle sekiz yaş
civarında koyulaşır.
Bebeğin tırnağını, ona özel bir bebek tırnak makası ile
kesebilirsiniz. Uzamış tırnaklarıyla bebek, yüzünü ve gözünün
kornea tabakasını çizebilir. Bebek tırnak makasıyla tırnağın
keskin ve sivriköşeleri de ince bir törpüyle yumuşatın. Bu
işlemi yaparken yanınıza bir yardımcı almalısınız.
Bazen tırnak altındaki deri tırnağın ilk gelişimi sırasında
yeterince düz olmayabilir. Bu durumda tırnak deriye batar ve
el ya da ayak parmağının ucunda şişlik veya kızarıklık
oluşabilir. Bu, tedaviye gerek kalmadan tırnak büyüdükçe
zamanla geçecektir.
GÖZ BAKIMI:
Doğumu takip eden günlerde gözlerde çapaklanma, akıntı ve
kızarıklık ile kendini gösteren konjonktivit (göz
iltihaplanması) ile de sıkça karşılaşılır. Bunun nedeni yeni
doğan bebeklerde üretilen göz yaşını burun içine akıtan
kanalın drenajının bazen yeterli olmamasıdır. Doğum sonrası
göz bakımını yaparken günlük kaynamış ılınmış su ile
ıslatılmış lokmalar halinde pamuk parçalarını
kullanabilirsiniz. Önce ellerinizi sabunlu suyla yıkayıp temiz
havlu ile kurulamayı unutmayınız. Islattığınız pamuk lokması
ile bebeğin gözünü pınarından başlayıp kuyruğuna kadar
yumuşakça bir kerede siliniz. Diğer göz için yeni bir pamuk
lokması kullanınız. Bu bakıma rağmen bebeğinizin gözü
çapaklanıyor, sulanıyorsa doktorunuza başvurunuz.
KULAKLAR VE BURUN BAKIMI:
Temizlik ve bakım için pamuklu çubuk ve benzeri şeyler
kullanmayınız. Bunlar bebeğin kulaklarını ve burnunu tahriş
edebilir. Bir parça kaynatılmış ılık su ile ıslatılmış pamuk
veya yumuşak bir peçete ile kulakların ve burunun giriş
delikleri silinebilir.
DİĞER
Miliarya (İsilik): Derideki küçük ter bezi kanalları
olan gözeneklerin sıcak ve nemli havaya ve yüksek ateşe bağlı
aşırı terleme sonucu tıkanması ile oluşur. Sıcak ve nemin
fazla olduğu ortamlar, geçirgenliği olmayan giysiler miliarya
oluşumunda önemli rol oynar. Aşırı nemlendirici kullanma,
sabun ve deterjanlar sorunu daha da artırabilir. Tıkanıklık
düzeyine göre farklı döküntüler gelişir. Daha hafif olan
isilik küçük ve kolayca patlayıp ince pullar oluşturan su
kabarcıkları halinde görülür. Daha ağır vakalarda, kaşıntılı
ve su toplayan kırmızı döküntüler oluşabilir. Bu döküntüler
sıcakta karıncalanma veya kaşınma hissi yaratabilir. En yaygın
olarak alın, yanaklar, gözkapakları ve bazen de burunda
oluşur. Ayrıca, bel lastikleri gibi giysi malzemelerinin ter
bezlerini tıkadığı yerlerde de görülebilir.
İlk iki hafta içinde sık görülür.
Sıcak havada bebeği serin tutmak önemlidir. Bezler sık sık
kontrol edilmeli ve ıslak olmaları halinde değiştirilmelidir.
Bel lastiği sıkı naylon kilotlar kullanmaktan kaçınmak
gerekir. Nemlendirici kullanılıyorsa, çok sık olmamak şartıyla
hafif bir şekilde sürülmelidir. Sıcak havalarda koyu
nemlendirici kullanmaktan kaçınınız. Cildi, ılık suyla
yıkanmalıdır. İnfeksiyon şüphesi varsa antibiyotik
başlanmalıdır. Kalamin veya lanolin içeren losyonlar, şeklinde
zayıf etkili kortikosteroidli losyonların geçici kullanımı
yararlıdır. Tekrarlayabilir.
Yenidoğan aknesi: Yenidoğanın baş boyun bölgesinde
yerleşir. Anneden geçen hormonların etkisiyle ortaya çıkar.
Genellikle 3-6 ay içinde kendiliğinden iz bırakmadan geçer.
Bazı bebeklerde devam edebilir; bu durumda ilaç kullanmak
gerekebileceğinden mutlaka dermatoloji uzmanına başvurmak
gerekir.
CİLT LEKELERİ
Çiller: Normal olarak doğumdan sonra oluşur.
Pigmentlerin ürettiği boya maddeleri ile renkleri koyulaşır.
Çiller, çocukluk döneminde yanaklar, ellerin üst kısımları ve
dirsekle bilek arası gibi vücudun en fazla güneş gören
yerlerinde normal ile aşırı güneş ışınlarına maruz kalma
sonucu oluşmaktadır. Çil oluşumu iyi bir güneşten korunma
yöntemi ile önlenebilir. Güneşli havada ince giysiler
giydirme, şapka takma, çocuk arabasına gölgelik takma dışarıda
gölgede durma güneşin morötesi ışınlarına (UV) karşı en iyi
korunma yöntemleridir. Gerekli olduğunda, koruma faktörü 15 ya
da daha fazla olan koruyucu bir güneş kremi, giysilerle
korunmayan yüz,ellerin üst kısmı ve ayaklara az miktarda
sürülebilir. Çok küçük çocuklar için, hafif bir losyon ağır
bir kremden daha yararlıdır. Çocuğun derisinin çok kuru olması
durumunda, krem losyondan daha etkili olabilir.
Doğumsal benler: Yenidoğanların yaklaşık %1’inde
doğumsal benler vardır. Küçük ve orta büyüklükteki benler
klinik fotoğraflarla izlenir, yapısındaki değişikliklere göre
çıkartılabilir.
Yaşam boyu malign melanom riski %4.6-8 arasında değişmekte
bunların yarısı ilk beş yaş içinde ortaya çıkmaktadır. Habis
dönüşüm en çok puberte öncesi dönemde gelişmektedir. Dev
doğumsal benler olabildiğince erken dönemde büyüklüğü ve yeri
uygun olduğu durumlarda tamamen çıkartılmalıdır.
Hemanjiomlar (Kırmızı benler/damar benleri):
Yenidoğanların %1-2.6’sında rastlanır, kız çocuklarda
erkeklerden dört kez daha fazladır ve özellikle prematüre
doğanlarda sıktır. Yaklaşık yarısı doğumda vardır. Diğerleri
ilk ay içinde ortaya çıkar. En çok baş ve boyun bölgesinde
yerleşir. On yaş civarında çoğunda tamamen geriler, ancak
yerlerinde iz ya da renk değişikliği kalabilir. Çok sayıda
hemangiomun bir arada oluşu iç organ tutulumu ile giden ölüm
oranı yüksek hastalıkların habercisi de olabilir.
Mongol lekesi: En sık görülen pigmenter değişikliktir.
Doğulu siyah ırka mensup olanlarda daha sık görülür. Sakral
bölge veya sırt alt kısım en çok yerleştiği alanlardır.
Mavi-siyah tonda birkaç milimetreden 10 cm veya daha büyük
çaplara uzanan yapılardır. Hemen hemen bütün mongol lekeleri
puberte öncesi kaybolur.
Café-au-lait makülleri: Yuvarlak veya oval, açık
kahverengi lekelerdir. Çapları birkaç mm.den 20mm’ye
ulaşabilir. Sağlıklı yenidoğanda en çok gluteal bölgede tek
lezyon olarak görülür. Seyrek olarak beyaz ırka mensup
çocuklarda üç, diğer ırklarda beşten fazla cafe-au-lait makülü
bulunur. Puberte öncesi altı veya daha fazla sayıda 0.5 cm. ve
daha büyük puberte sonrası ise 1.5 cm veya daha büyük
maküllerin varlığı tip 1 nörofibromatöz lehinedir
DİKKAT!
Bebeğinize bakım yapacağınız zaman ellerinizin temiz
olduğundan emin olunuz.
İlk haftalarda karşılaşabileceğiniz döküntü veya sarılık gibi
renk değişikliği şeklindeki cilt sorunlarınız olabilir. Cilt
değişikliklerinin ne olduğunun tanımlanmasının en iyi
görülerek yapılacağını unutmayınız ve dermatoloji uzmanı ile
bağlantı kurunuz
|
|
Bebek Gelisimi |
|
1. ay |
|
2.
ay |
|
3.
ay |
|
4.
ay |
|
5.
ay |
|
6.
ay |
|
7.
ay |
|
8.
ay |
|
9.
ay |
|
12 - 18 arası |
|
Boy ve kilo Gelisimi |
|
|
|
|
|
|

|